Dziecięce liczenie

Dziecięce liczenie

Dziecięcym liczeniem nazywamy umiejętności, które kształtują się w umyśle dziecka przez pierwsze sześć lat życia. Są to następujące umiejętności:
* liczenie obiektów,

* odróżnianie prawidłowego liczenia od błędnego,

* dodawanie i odejmowanie, najpierw na konkretach, potem na palcach i wreszcie w pamięci,

* ustalanie, gdzie jest więcej a gdzie mniej przedmiotów.

Wiele wskazuje na to, że dziecięce liczenie kształtuje się w umyśle dziecka dzięki wcześniej nabytej zdolności do wychwytywania prawidłowości. Badania wskazują, że dzieci najpierw przyswajają sobie prawidłowości, których należy przestrzegać przy liczeniu. Jednocześnie uczą się liczebników, choć trwa to powoli i posługują się nimi licząc różne obiekty. Na początku dziecko wyszukuje z otoczenia, wzrokiem lub gestem, to co chce policzyć. Następnie wskazuje lub dotyka przedmioty i określa je liczebnikami. Często na rytm dotykania dziecku nakłada się rytm oddechu i rytm bicia serca, dlatego niektórych przedmiotów dotyka więcej niż jeden raz. W miarę ćwiczenia zwiększają się możliwości poznawcze dziecka, przez co dziecko dąży do precyzji. Licząc stara się przestrzegać reguły jeden do jednego: jeden liczony przedmiot, jeden gest wskazywania i jeden wypowiadany liczebnik. Dzięki częstemu liczeniu, dziecko zwiększa zasób zapamiętywanych liczebników, jak również dbałość o wymienianie ich we właściwej kolejności.
W kształtowaniu umiejętności liczenia dużą rolę odgrywają dorośli. Dorosły nie powinien dziecku tłumaczyć „jak się liczy”. Nic bardziej błędnego niż uczenie liczenia za pomocą słownych instrukcji. Najważniejsze są osobiste doświadczenia dziecka, jego aktywność, gromadzenie doświadczeń metodą prób i błędów pod czujnym okiem osoby dorosłej. Jak powinien postępować dorosły? Na przykład:
zorganizować sytuację, która wymusza wykonanie określonych czynności,

pozwolić dzieciom działać w przestrzeni, manipulować przedmiotami, a potem mówić o tym co robiły,

jeżeli dziecko źle wykonuje zadanie wówczas dorosły wykonuje czynności razem z dzieckiem (pokaz prawidłowego liczenia), a potem składnia je do ponownego działania,

każdą próbę naśladowania czynności dorosły nagradza uśmiechem, gestem, słowem, wyraża swą akceptację, nie może dziecku przerywać liczenia, krytykować, należy dać mu czas.

Aby opanować prawidłowości liczenia dziecko musi wykonać setki samodzielnych doświadczeń. Dziecko musi mieć bardzo wiele okazji do liczenia, aby w jego umyśle ukształtowała się umiejętność liczenia i różnicowania liczenia błędnego od poprawnego. W toku tych ćwiczeń dziecko poznaje coraz więcej liczebników, wymienia je w odpowiedniej kolejności, wie, że ostatni wypowiadany liczebnik ma podwójne znaczenie:
oznacza ostatni liczony przedmiot: to jest dziesiąte jabłko,

określa liczbę policzonych przedmiotów:np. jest dziesięć jabłek,

Nie można stosować ograniczeń w liczeniu. Dziecko ma liczyć, dokąd chce i jak długo potrafi. Dorosły ma zachęcać do liczenia dalej i dalej i w razie potrzeby podpowiadać kolejne liczebniki. Należy wykorzystywać różne sytuacje życiowe, aby doskonalić umiejętności liczenia u dzieci. Dzieci mogą liczyć książki na półce, nakrywając do stołu liczą talerze, szklanki, sztućce itp. Po powrocie ze sklepu przeliczają zakupione jabłka, mandarynki, pomidory, cukierki itp. Podczas spaceru prośmy, aby dziecko liczyło mijane drzewa, samochody, uzbierane szyszki, kasztany czy kamyki. Pomocne tu będą też takie ćwiczenia jak: liczenie dźwięków, klaskania, tupania, przedmiotów wkładanych do worka, pudełka. Im więcej ćwiczeń tym sprawniej dziecko będzie liczyło. Należy uświadomić też dzieciom, że wynik liczenia nie zależy od tego, czy liczy się „od początku czy od końca”- ważne, aby policzyć wszystkie przedmioty.
Kształtowanie umiejętności liczenia przedmiotów realizowane jest równocześnie z kształtowaniem się umiejętności dodawania i odejmowania.

Kształtując u dzieci umiejętność dodawania i odejmowania należy pamiętać o następujących etapach:
* Dziecko obserwuje zmiany typu dodać, odjąć- obserwując czynności dokładania lub odsuwania jest skłonne do liczenia ile jest przedmiotów po każdej takiej zmianie.

* Dziecko samo manipuluje przedmiotami odsuwa, dosuwa, ustala wynik dodawania i odejmowania kierując się zasadą „muszę je wszystkie policzyć”.

* Liczenie na palcach- zastępowanie przedmiotów palcami, prostowanie i zginanie palców, czyli dodawanie i odejmowanie.

* Doliczanie i odliczanie (dziecko nie musi liczyć wszystkich przedmiotów, ponieważ potrafi odejmować globalnie małe liczebności).

* Dodawanie i odejmowanie w pamięci.

W zakres dziecięcego liczenia wchodzi także umiejętność porównywania liczby elementów w dwóch zbiorach dla ustalenia czy jest tyle samo, czy też w którymś zbiorze jest ich więcej. Większość dzieci stosuje metodę liczenia- liczą obiekty najpierw w jednym zbiorze, potem w drugim i porównują wyniki liczenia.
Często nie zdajemy sobie sprawy, jak wiele pracy i wysiłku musi dziecko włożyć, aby określić liczebnikiem ile jest policzonych przedmiotów. Spotykamy, więc dzieci 3-4 letnie liczące do dziesięciu a nawet kilkudziesięciu. Jednak bliższe przyjrzenie się temu liczeniu ujawnia, że wprawdzie dzieci mają dobrą pamięć łatwo, często w sposób werbalny, utrwalają sobie brzmienie liczebników w prawidłowej kolejności, ale treści poszczególnych liczebników przeważnie nie rozumieją.
Dzieci te nie potrafią odpowiedzieć na pytanie: ile jest?
Co zatem wpływa, że potrafią sobie przyswoić prawidłowości będące podstawą liczenia i opanowują schemat czynności liczenia.
Z pewnością olbrzymie znaczenie mają tu samodzielne doświadczenia dziecka. Należy przy tym odpowiednio wcześnie zadbać o rozwój dziecięcego myślenia, a zwłaszcza myślenia operacyjnego.
Rozwijając u dzieci umiejętności liczenia pamiętajmy o paru bardzo ważnych zasadach:
Trzeba zachęcać dziecko do liczenia, pokazywać jak się liczy, liczyć razem z nim. Jeśli chcemy, aby dziecko opanowało umiejętność liczenia, to ono musi być maksymalnie aktywne, ono ma manipulować przedmiotami i dostrzegać prawidłowości. My mamy mu w tym tylko pomóc i czuwać, aby proces uczenia przebiegał prawidłowo.

Nie stosujemy ograniczeń w liczeniu. Dziecko ma liczyć dokąd chce i jak długo potrafi.

Niezwykle ważne jest podpowiadanie zapomnianych liczebników. Umożliwia to dziecku liczenie w coraz większym zakresie, uczy wypowiadać liczebniki we właściwej kolejności. Pozwala dziecku usłyszeć regularności w brzmieniu liczebników.

Początkowo liczenie powinno odbywać się na przedmiotach jednorodnych. Po nabraniu wprawy i doskonaleniu czynności liczenia można liczyć przedmioty niejednorodne, które znajdują się na wspólnym terytorium lub są w jakiś sposób powiązane.

Doskonalenie umiejętności liczenia przedmiotów realizowane musi być równocześnie z ustaleniem, gdzie jest więcej, a gdzie mniej przedmiotów oraz z kształtowaniem się umiejętności dodawania i odejmowania, gdyż wszystkie te czynności zaliczane są do dziecięcego liczenia.

Kształtowanie dziecięcego liczenia powinno być wtopione w codzienne zajęcia, dosłownie w każdą sytuację. Oprócz wykorzystywania naturalnych sytuacji życiowych trzeba formułować specjalne zadania i ćwiczenia, a także organizować gry i zabawy, które będą wyraźnie nastawione na kształtowanie dziecięcych umiejętności.

Ewa Kaleta

Literatura:
- E.Gruszczyk-Kolczyńska, E.Zielińska: Dziecięca matematyka. WSiP, Warszawa 1997.
-E.Gruszczyk-Kolczyńska, A.Urbańska: Dziecięce liczenie. Kształtowanie umiejętności liczenia przedmiotów, wyznaczanie wyniku dodawania i odejmowania, a także ustalanie, w którym zbiorze jest więcej elementów. Prawidłowości pedagogiczne i psychologiczne.
Wychowanie w przedszkolu nr. 5/92
Przedszkolowo.pl logo